155 giờ 44 phút trên sân Parkstadion: Kevin Ociepka và kỷ lục 30.000 lần nhảy ếch

Tiếng lòng bàn tay đập xuống mặt đường chạy ở Parkstadion Baunatal, thị trấn nhỏ thuộc bang Hessen, vang lên đều đến mức đếm được. Ba giờ sáng ngày thứ tư của chuỗi sáu ngày rưỡi, Kevin Ociepka vẫn ở đó. Không khán đài kín chỗ, không tiếng hò reo, không dải băng đích rực rỡ. Chỉ có một vận động viên Hyrox người Đức, một mặt sân, và khoảng ba mươi nghìn lần bật nhảy anh tự đặt ra cho chính mình.

Tôi vẫn giữ một câu trong sổ tay: Sân vận động trống vắng, nhưng trái tim thể thao vẫn còn đập. Ở Baunatal, mặt sân trống thật. Nhịp đập thì không. Và cái cách một người chọn ở lại trên mặt sân ấy suốt 155 giờ 44 phút 51 giây nói với tôi nhiều điều hơn bất kỳ bảng thành tích nào.

Nền tảng: một định dạng thi đấu mới sinh ra một kiểu kỷ lục mới

Kevin Ociepka không phải chân chạy đường dài. Anh là vận động viên Hyrox và làm nghề vật lý trị liệu. Hyrox là định dạng thi đấu thể hình chức năng gồm tám lần chạy một kilômét, xen giữa là tám trạm bài tập, trong đó có trạm nhảy ếch xa dài tám mươi mét, nằm ở vị trí thứ tư, tức khoảng giữa cuộc đua.

Chi tiết đáng nói nằm ở đây: phần lớn người tham gia Hyrox mất năm đến sáu phút cho trạm nhảy ếch. Ociepka hoàn thành dưới ba phút. Anh đã dự ít nhất mười bảy giải Hyrox trong những năm gần đây. Nói cách khác, anh không phải người ngoại đạo bước vào một thử thách lạ. Anh là chuyên gia của chính động tác mà mình chọn để lặp lại ba mươi nghìn lần.

Kỷ lục trước đó thuộc về Mann Sharma, người Ấn Độ, với 197 giờ. Ociepka rút ngắn xuống còn 155 giờ 44 phút 51 giây, tức nhanh hơn khoảng bốn mươi hai giờ, mức cải thiện khoảng hai mươi mốt phần trăm. Về mặt quy đổi, anh di chuyển quãng đường 42 kilômét, đúng bằng chiều dài một cuộc marathon, nhưng bằng phương thức khác hoàn toàn: mỗi lần bật nhảy đưa anh đi khoảng 1,4 mét, theo đó tổng số lần rơi vào khoảng ba mươi nghìn. Toàn bộ thử thách nhằm gây quỹ cho Kinder Krebs Stiftung, tổ chức hỗ trợ trẻ em mắc ung thư.

Đọc những con số này, tôi tự hỏi liệu đây có phải một thành tích điền kinh. Câu trả lời trung thực là không. Và chính khoảng trống giữa thành tích thể hình chức năng và thành tích điền kinh lại là chỗ đáng để phân tích nhất.

Trọng tâm: hai hệ năng lượng khác nhau, hai định nghĩa về sức bền khác nhau

Người ta quen lấy marathon chạy bộ làm thước đo. Kỷ lục thế giới ở nội dung đó, 1 giờ 59 phút 40 giây, đại diện cho đỉnh cao của hệ năng lượng aerobic, nơi cơ thể đốt oxy hiệu quả gần như tối đa. Nhảy ếch xa ba mươi nghìn lần không kiểm tra hệ đó. Nó kiểm tra sức bền cơ bắp, khả năng chịu đựng kỵ khí và độ bền khớp.

Mỗi lần nhảy là một chuỗi động tác khép kín: hạ hông và ngực chạm đất, đẩy người lên hết tầm, gập chân về trước, rồi bật xa. Với ba mươi nghìn lần trong 155 giờ, nhịp trung bình rơi vào khoảng 267 lần mỗi giờ, tương đương 5,3 giây một lần. Con số này bao gồm cả thời gian nghỉ, ngủ, ăn và vệ sinh, những thứ không thể cắt bỏ trong sáu ngày rưỡi.

Nếu phân rã tiếp, hiệu suất 1,4 mét mỗi lần bật cho thấy một sự tính toán chứ không phải bùng nổ. Ở cự ly ngắn, những người nhảy ếch xa giỏi có thể đạt 1,8 đến hai mét mỗi lần. Nhưng duy trì mức đó qua ba mươi nghìn lần là bất khả thi. Ociepka chọn nhảy ngắn hơn, ít hao lực hơn cho mỗi lần, đổi lấy việc duy trì được đến cuối. Đó là tư duy của một người quản lý tải, đúng với nghề vật lý trị liệu của anh.

Mức cải thiện hai mươi mốt phần trăm từ 197 giờ xuống 155 giờ, theo tôi, nói lên điều quan trọng hơn cả bản thân kỷ lục: đây là một hạng mục kỷ lục còn non. Những năm đầu của bất kỳ định dạng thử thách mới nào, các vận động viên thường tìm ra kỹ thuật tối ưu rất nhanh, khiến thành tích nhảy vọt. Chỉ khi kỹ thuật đã bão hòa, các con số mới chậm lại và tiến gần giới hạn thật. Ở nhảy ếch xa đường trường, chúng ta đang ở giai đoạn đầu của đường cong đó.

Cá nhân tôi theo dõi những định dạng như thế này nhiều năm nay, và điều tôi học được là: Ở nơi không ai chú ý, tôi tìm thấy thứ mà cả thế giới sẽ nhắc đến. Hyrox là ví dụ. Khi tôi bắt đầu ghi chép về các trạm bài tập của Hyrox cách đây vài mùa, gần như không ai ở Việt Nam coi nó là môn thể thao đáng viết. Bây giờ nó có mặt ở châu Á - Thái Bình Dương, có hệ thống giải, có tiền thưởng cho nhóm chuyên nghiệp. Những định dạng tưởng như lố bịch hôm nay thường là tiêu chuẩn của ngày mai.

Điểm tôi muốn nhấn mạnh: sức bền cơ bắp ở cường độ cực thấp trong thời gian cực dài là một năng lực chưa được đo lường tử tế trong thể thao. Điền kinh có thước đo cho tốc độ, cho sức mạnh, cho sức bền tim mạch. Nó không có thước đo cho người có thể lặp lại một động tác ba mươi nghìn lần mà không sụp. Ociepka vô tình lấp vào chỗ trống đó. Và anh làm nó bằng một bài tập mà giới điền kinh vẫn coi là hình phạt, chứ không phải nội dung thi đấu.

Có một chi tiết nghề nghiệp khiến tôi chú ý. Anh là vật lý trị liệu. Khả năng tự sàng lọc động tác, tự quản lý tải và tự tối ưu phục hồi là kỹ năng lõi của nghề này. Với một thử thách không có huấn luyện viên, không có đội ngũ y tế được nêu tên, nền tảng đó đóng vai trò như cả một bộ máy hỗ trợ thu nhỏ. Người ta nghi ngờ tôi bằng ánh mắt, tôi đáp lại bằng cả một hiệp đấu — tôi nghĩ câu đó đúng với cách Ociepka trả lời những ai cho rằng đây là trò vô nghĩa.

Ba mươi nghìn lần va chạm lặp lại cũng đặt ra bài toán y khoa thật. Tiêu cơ vân, mất cân bằng điện giải, thiếu ngủ, kiệt sức tâm lý — đó là những rủi ro chỉ xuất hiện khi thời gian thi đấu kéo dài qua nhiều ngày. Không có cơ quan quản lý nào của Hyrox giám sát một thử thách như vậy, nghĩa là mọi biện pháp an toàn đều do cá nhân tự đặt ra.

Góc phản trực giác: kỷ lục không có trọng tài

Đây là chỗ tôi muốn nói thẳng. Thành tích của Ociepka được công bố với ngôn ngữ ước lượng: khoảng ba mươi nghìn lần, xấp xỉ 1,4 mét. Không có tổ chức xác minh độc lập nào được nêu tên. Không có hội đồng trọng tài, không có quy trình kiểm tra doping, không có tiêu chuẩn đo lường bắt buộc.

Trong điền kinh, điều này sẽ khiến thành tích không tồn tại trên giấy tờ. Một kỷ lục chỉ có giá trị khi có người đứng ngoài nhìn, bấm đồng hồ, ký biên bản và chịu trách nhiệm về con số. Ở nhảy ếch xa đường trường, chưa có ai làm việc đó. Điều này không làm giảm nỗ lực thể chất của Ociepka — 155 giờ trên sân là thật. Nó chỉ có nghĩa: thứ anh thiết lập là một cột mốc, không phải một kỷ lục được công nhận.

So sánh một chút sẽ rõ hơn. Điền kinh thế giới có luật về giày, về gió, về độ cao mặt đường, về thời gian phản hồi của thiết bị đo. Hyrox có luật chấm phạt rất cụ thể: đặt tay quá xa bàn chân khi bước lên, bước thay vì nhảy, tiếp đất chân so le, ngực không chạm sàn. Trong thử thách của Ociepka, quy định cho phép nhảy hoặc bước chân về trước, tức là khe hở kỹ thuật rộng hơn nhiều so với một cuộc thi Hyrox chính thức. Một vận động viên có thể điều tiết giữa bật nhảy tốn lực và bước chân tiết kiệm sức để đi hết chặng đường. Đó là lựa chọn chiến thuật hợp lý, nhưng nó cũng có nghĩa là con số cuối cùng không thể so sánh trực tiếp với bất kỳ ai.

Ở khía cạnh này, tôi thấy một bài học mà giới thể thao Việt Nam có thể dùng. Những hạng mục mới như pickleball, như các giải chạy phong trào, như các thử thách thể hình chức năng, đều bắt đầu bằng một khoảng trống thể chế. Ai đến trước sẽ tự viết luật. Ai viết luật tốt sẽ tạo ra chuẩn mực cho cả một cộng đồng. Nếu bỏ mặc, cộng đồng sẽ tự sinh ra những kỷ lục không ai kiểm chứng, và niềm tin sẽ rơi rụng dần.

Điều đáng mang theo

Với Ociepka, tôi không nghĩ anh cần một tấm chứng nhận để việc mình làm có nghĩa. Mục tiêu của anh là gây quỹ cho trẻ em ung thư, và anh đã hoàn thành nó theo cách của mình. Với những người làm thể thao, có một việc cụ thể cần làm hơn: cộng đồng thể hình chức năng cần một bộ tiêu chuẩn xác minh trước khi hạng mục kỷ lục này sinh ra lớp thứ ba, thứ tư những người phá kỷ lục.

Khi ấy, người ta sẽ không còn hỏi tại sao một người lại muốn bật nhảy ếch ba mươi nghìn lần. Họ sẽ hỏi anh ta bật nhanh đến mức nào.